Radye Temel Türleri ve Avantajları

Radye Temel Nedir? Radye Temel Avantajları Nelerdir? Radye Temel Çeşitleri Nelerdir? Sorularına Cevap Oluyoruz.

Radye, jeneral, radye jeneral, yayılı, plak ve plaka temel olarak da adlandırılırlar. Temel zemininin çok fazla sıkışabilir olması gibi durumlarda, temelin gerekli genişleme miktarı komşu temelleri birbirine yaklaştıracak kadar fazla olabilir. Bu durumlarda ayrık temel yerine, yapı tabanını tamamıyla örten temeller yapılır. Bu nedenle yükün ve oturmaların düzenli (üniform) olması sağlanır. Bu tür temellere radye temel adı verilir.

Radye Temellerin Üstünlükleri

Radye temel çift yönde çalışan bir betonarme plak olması nedeni ile yük aldığında zeminle yakından etkileştiğinden gerekli donatı miktarı eşdeğer tekil temellere oranla daha yüksek olur. Bu nedenle de radye temel sisteminin seçimi bazı kriterlere bağlanmıştır.

• Zemin özelliklerinin bina yüklerini tekil veya sürekli temellerle taşımayacak kadar kötü olması; Zemin dayanımı çok küçük olursa yükler büyük olmasa da taban basıncının en büyük değeri kolay bir şekilde zemin dayanımını aşabilir. Bu durumda temel sistemini radye temel seçmek uygun olur.
• Yapı yükünün çok büyük olması nedeni ile tekil temel boyutlarının bir diğeri ile kesişecek kadar aşırı büyümesi durumu; Yapının kat sayısının çok fazla olması veya ağır yükler taşımasından dolayı zeminde oluşan taban basıncının en büyük değeri zemin dayanımını aşabilir. Bu durum için yüklere göre belirlenen bir ya da iki doğrultudaki sürekli temellerin taban alanlarının toplamının toplam yapı alanına oranı çok büyük değer teşkil eder bundan dolayı temel sistemi için radye temel tercih edilir.
• Alandaki zeminin değişken özelliklerine bağlı olarak yapının tekil kolon temel yükleri altında farklı oturma gösterme olasılığı; Yapının oturduğu zemin tüm taban alanı boyunca aynı özelliklere sahip olmaz. Özellikler arasındaki fark fazla olduğu durumlarda radye temel seçilir. Radye temel mesnetlerde meydana gelecek olan farklı oturmaları önleyecektir.
• Yapı yüklerinin değişken ve belirsiz olması; Yapının belirli bir kısmı fazla katlı olabilir ya da yükler yapının belli bölgelerinde yoğunlaşmış olabilir. Bu durumda meydana gelebilecek farklı oturmaları engellemek için radye temel sistemi seçilebilir.
• Yanal yüklerin değişkenliği; Yapı yüksekliği arttıkça özellikle inşa edilecek alanın bulunduğu coğrafik yerlerin özellikleri de dikkate alınarak yapıya etkiyen rüzgar yükünün etkisinin artması ve yüksek yapıların ağırlıklarının da daha fazla olması nedeniyle bu tür yapıların temel sisteminde radye temel kullanılır.
• Yer altı su seviyesinden kaynaklanan kaldırma kuvvetinin büyüklüğü; Yapı tabanının yer altı su seviyesinin altında olduğu durumlarda kaldırma kuvvetinin sürekli temelli yapı yüklerine göre büyük olma ihtimali oluşur. Bu durumda radye temel sistemi seçilerek yapı ağırlığının arttırılmasına gidilir.
• Su yalıtımı gereksinimleri; Yapı tabanının yer altı su seviyesi altında olduğu durumlarda su geçirimsizliğini sağlamak daha önem kazanır. Radye temeller sistemlerinde bu geçirimsizliği sağlamak daha kolay olur.

Radye Temel Türleri

Radye temeller zeminin yapısına, bina yüküne ve temel duvarı ya da kolonların açıklıklarına göre farklı şekillerde uygulanır.

1.Kirişsiz Radye Temel

Genellikle duvar veya kolonlar birbirine yakın ve yükleri de az ise temel, kirişsiz radye temel yapılır. Bodrum katlarda düz bir alan sağladıkları için kirişsiz radye temellerin bulunduğu yapıların bodrum katlarının kullanımı daha rahat olmaktadır.

2.Kirişli Radye Temel

Duvar ya da kolonların aralıkları fazla ise temel, kirişli radye olarak yapılır. Bu temel çeşidinde kirişler nedeniyle plak kalınlığı azaldığından ekonomik olmaktadır. İki şekilde uygulanır.

a) Alttan Kirişli Radye Temel:

Kirişler hem bodrum döşemesinin düz olması istendiğinde ve hem de temelin, zemin üzerinde kaymasına engel olmak için radyenin altında düzenlenir.

b) Üstten Kirişli Radye Temel:

Kirişler radye temelin üzerine oturtulur. Ancak bodrum döşemesinin düz olması istendiğinden; kiriş aralıkları, kiriş yüksekliğince cüruf perlit vb. ile doldurularak, üzerine düz döşeme yapılır.

3.Mantar Şeklinde Radye Temel

Kirişsiz radye temellerde kolon yüklerinin aşırı artması durumunda buralarda yüksek kesme kuvvetleri oluşturur. Kolon yüklerini, daha geniş bir alana yayarak radye temelebaktarmak için kolonların alt uçlarına kalınlaştırma yapılır. Böylece meydana gelebilecek zımbalama probleminin ortadan kaldırmak için kirişsiz radye temellerde bu yöntem uygulanır.

4.Rijit Temel

Derinliği fazla olan temellerde elastiki şişmeleri ve farklı oturmaları; ayrıca temel duvarlarına yanlarından gelecek zemin basınçlarını karşılamak için uygulanır. Betonarmeden bir bütün olarak yapılan rijit temel; döşeme perde duvarı kolon ve kirişlerden oluşur.